Projecten

InWa waterproefjes

Onderzoek waterkwaliteitseffecten peilgestuurde samengestelde drainage

Doelstelling
Onderzoek naar de invloed van peilgestuurde samengestelde drainage in landbouwgronden op de hydrologische werking en op de uitspoeling van stikstof en fosfaat naar grond- en oppervlaktewater. Het project maakt deel uit van het bredere onderzoeksproject Samengestelde Peilgestuurde Drainage dat in opdracht van het ministerie van VROM wordt uitgevoerd door PPO/Wageningen UR, Stowa en Alterra.

Uitvoering
Het brede onderzoeksproject omvat proefvelden op drie locaties waar op de waterkwaliteit wordt gemonitord:
- Limburg: proefveld Ospel, bij Weert
- Noord-Brabant: meerdere locaties
- Zeeland: proefveld De Rusthoeve, Colijnsplaat
Alleen het onderzoek op de Rusthoeve in Colijnsplaat valt onder het programma Interactief Waterbeheer.

Op de proefboerderij De Rusthoeve ligt een uitgebreide proefopstelling. Hier zijn vier verschillende plots in duplo aangelegd: twee met peilgestuurde drainage op gangbare diepte en twee plots met diepe drainage. Bij beide varianten wordt één plot op grondwaterpeil gehouden en wordt binnen het andere plot het grondwaterpeil opgezet.

Voor ieder plot wordt bemeten:
- hydrologische effecten in het perceel
- effecten op de nutriëntenhuishouding
- verschillen in uitspoeling van nutriënten
- effecten op gewasgroei- en opbrengst
- herkomst van nutriënten: uit bemesting of uit zoute kwel

Peilgestuurde drainage is een nieuw fenomeen met grote potenties. Daarom draagt het InWa-project ook bij aan de communicatie. Deze communicatie is gericht op onderzoekers, overheden, agrarische sector en drainagebedrijven. Communicatie vindt plaats via nieuwsbrieven, themadagen en studiebijeenkomsten.

Achtergrond
Een goede ontwatering is voor de landbouw van cruciaal belang. Veel agrarische percelen zijn daarom voorzien van buisdrainage. Een mooi goedwerkend systeem met helaas ook een paar nadelen. Door de snelle afvoer van water kan in perioden van neerslagpieken stroomafwaarts wateroverlast ontstaan.

In droge perioden kan een te rigoureuze ontwatering van landbouwpercelen leiden tot opbrengstverlies en verdroging van aangrenzende natuurgebieden. Een lagere grondwaterstand heeft ook negatieve gevolgen voor de waterkwaliteit, doordat de uitspoeling van stikstof toeneemt. Het systeem van 'samengestelde peilgestuurde drainage' heeft de potentie om voor een belangrijk deel aan deze bewaren tegemoet te komen.

Regelbaar peil in verzamelput
Bij het systeem van peilgestuurde drainage monden de drains niet rechtstreeks uit in de sloot, zoals bij conventionele drainage, maar in een verzameldrain. Deze komt op haar beurt weer uit in een verzamelput waarin het peil regelbaar is.

Ook zijn de drains bij dit systeem vaak dieper en intensiever aangelegd dan bij conventionele drainage. Doorgaans wordt er een hoger waterpeil gehanteerd dan bij conventionele drainage. Een groot voordeel van dit systeem is dat er minder sloten nodig zijn. Ook wordt door het hogere peil het water beter vastgehouden zodat er mogelijk minder snel beregend hoeft te worden.

Omgekeerd is het peil ook makkelijk te verlagen zodat je sneller het land op kunt voor bijvoorbeeld de voorjaarswerkzaamheden.

Naast de landbouwkundige voordelen heeft het vasthouden van meer water ook positieve effecten op de waterkwaliteit. Door het hogere peil neemt de stikstofuitspoeling af door afbraak van nitraat. Waarschijnlijk vermindert ook de fosfaatuitspoeling.

Kwaliteit drainwater
Om de hierboven genoemde aspecten te toetsen wordt op verschillende locaties in Zuid-Nederland veldonderzoek uitgevoerd waarbij op hetzelfde perceel verschillende soorten drainagesystemen met elkaar op hun werking worden vergeleken.

In het onderzoek worden de waterafvoer via drains en de grondwaterstanden continu gemeten en wordt op regelmatige tijdstippen de kwaliteit van het drainwater bepaald. Daarnaast wordt nagegaan of er effecten zijn op de opbrengst en kwaliteit van de geteelde gewassen en of de bewerkbaarheid van de percelen verandert.

Praktijkervaringen
Naast de veldproeven wordt ook een aantal praktijkbedrijven gevolgd waar het systeem al is aangelegd. Op een deel van deze bedrijven worden grondwaterstandsmetingen uitgevoerd en worden effecten op de bedrijfsvoering vastgelegd. Op deze manier worden de praktijkervaringen meegenomen in het onderzoek. Naast het afvoeren van water kijken we ook naar infiltratie in droge periodes.

Partners en betrokkenen
PPO
Waterschap Brabantse Delta
Waterschap Peel en Maasvallei
Provincie Noord-Brabant
Provincie Limburg (Nederland)
LLTB
ZLTO
Boerenbond
Alterra
STOWA
ministerie van LNV
ministerie van VROM

Links:
www.brabantsedelta.nl
www.wpm.nl
www.ppo.wur.nl

Contact:
Project Onderzoek waterkwaliteitseffecten peilgestuurde samengestelde drainage:
- Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (PPO) Wageningen UR, Abco de Buck (algehele projectcommunicatie), abco.debuck@wur.nl.
- Waterschap Peel en Maasvallei, Jacques Peerboom, T (0031) (0)77 389 11 88,
jac.peerboom@wpm.nl
- Alterra Wageningen UR, Lodewijk Stuyt, T (0031) (0) 317 486 428,
lodewijk.stuyt@wur.nl
- Waterschap Brabantse Delta, René Rijken, (0031) (0) 76 564 1580,
m.rijken@brabantsedelta.nl
- Provincie Zeeland, Welmoed Hollemans, T (0031) (0) 118 631 127, wa.hollemans@zeeland.nl

Het Interreg IVa-project Interactief Waterbeheer is een Vlaams-Nederlands programma dat bestaat uit een twintigtal waterprojecten gericht op innovatieve oplossingen voor het voorkomen van overstroming, watertekort en watervervuiling.
Meer informatie:
www.interactiefwaterbeheer.eu