Projecten

InWa fosfaatgift

Interactief fosfaatbeheer

Doelstelling
Vermindering van de uitspoeling van fosfaat vanuit landbouwgrond naar het oppervlaktewater.

Uitvoering
In overleg met agrariërs zijn verschillende maatregelen ontwikkeld om het gebruik van fosfaat te minimaliseren en optimaal te benutten door de plant. In totaal doen 12 bedrijven mee:
- zes bedrijven nemen maatregelen die ervoor moeten zorgen dat er minder fosfaat in de Molenbeek – in de omgeving van de West-Brabantse plaatsen Nispen enWouwse Plantage -  terecht komt. Gezocht wordt naar maatregelen die goed inpasbaar zijn in de agrarische bedrijfsvoering.
- twee bedrijven hebben een peilgestuurd drainagesysteem aangelegd. Met dit systeem kan het drainageniveau door de agrariër zelf worden ingesteld. Om de uitspoeling met fosfaatrijk water te verminderen, stroomt in beide proeven het drainwater niet meer direct naar de beek maar wordt via een moerasstrook gezuiverd of hergebruikt in het perceel.
- vier bedrijven doen proeven met een efficiëntere benutting van de mest. Maatregelen zijn ondermeer een vroegere inzet van de beschikbare drijfmest op grasland, gebruik van mineralenconcentraat uit mestscheiding, gebruik van andersoortige mineralenconcentraten en strategische verdeling van beschikbare mest.

Overige maatregelen die de bedrijven nemen, zijn onder meer:
- besparing aankoop fosfaatkunstmest
- gebruik van andersoortig (kracht)voer
- optimalisering andere meststoffen, waardoor toch een optimaal gewas wordt verkregen
- andersoortige gewassen die snel groeien en veel fosfaat nodig hebben
- vaker oogsten zodat er meer fosfaat wordt opgenomen
- aanpassingen in bodembewerking (directzaai, rijenbemesting) voor de verbetering van de bodemvruchtbaarheid
- fosfaatverschraling van slootkanten

Achtergrond
In de afgelopen decennia is in grote delen van  Noord-Brabant meer fosfaat toegediend dan door het gewas is onttrokken. Dat heeft geleid tot een forse toename van de hoeveelheid fosfaat in de bodem. Het fosfaat spoelt makkelijk uit naar het grond- en oppervlaktewater. Bovendien zijn er gronden die door functiewissel (blijvend) vernat worden, zoals landbouwgronden rondom vernatte natuurgebieden. Daar is de kans nog groter dat veel fosfaat uitspoelt en de chemische en ecologische waterkwaliteit daalt.

Verschraling van landbouwgrond
Noord-Brabantse veehouders en natuurorganisaties hebben samen enkele proefprojecten uitgevoerd om de fosfaatconcentratie in de bodem te verminderen, door de grond 'uit te mijnen'. Door graslanden regelmatig te maaien en alleen gericht bij te mesten, neemt het gras de in de bodem aanwezige fosfaat op en verschraalt de grond. Inmiddels zijn meer mogelijkheden bekend om te komen tot verlaging van de hoeveelheid fosfaat in de bodem.

Fosfaat raakt op
Maar fosfaat is niet alleen een regionaal probleem van bodem- en waterkwaliteit. Snel slinkende fosfaatvoorraden hebben het besef doen ontstaan dat mondiaal het gebruik verminderd zal moeten worden. De sinds 2007 snel stijgende prijs voor fosfaat geeft daarbij een zetje in de rug. Een optie is het ontwikkelen van andersoortig veevoer. Ook het terugwinnen van fosfaat uit afvalwater, is een mogelijkheid.

Zuivering van opgevangen drainwater
Bij twee agrariërs wordt een peilgestuurd drainagesysteem aangelegd. Met dit systeem kan het drainageniveau door de agrariër zelf ingesteld worden. Om de uitspoeling met fosfaatrijk water te verminderen, stroomt in beide proeven het drainwater niet meer direct naar de beek. Op het eerste bedrijf wordt het drainwater opgevangen en omgeleid via een sloot. Hier wordt het water deels gezuiverd door bezinking en omzetting van de vaste delen en opname van stikstof en fosfaat door de vegetatie.
Op het tweede bedrijf wordt al het drainagewater opgevangen, omhoog gepompt en geïnfiltreerd op de hogere delen. Het infiltratiewater voorkomt droogteschade en beperkt de hoeveelheid benodigde beregeningswater. En omdat de uitspoeling vanaf erf en maaiveld naar de beek vermindert, verbetert de waterkwaliteit van de beek.

Vroegere inzet van drijfmest
Op vier bedrijven worden proeven gedaan met een efficiëntere benutting van de mest. Maatregelen zijn onder andere een vroegere inzet van de beschikbare drijfmest op grasland en verschillende teeltsystemen die de organische mest in de snijmaïs beter benutten. Hiermee kan met dezelfde nutriëntentoevoer een hogere gewasopbrengst worden gehaald waardoor meer fosfaat aan de bodem wordt onttrokken en de fosfaattoestand in de bodem daalt. Een hogere gewasopbrengst is daarmee een win-win situatie voor de veehouderij en de waterkwaliteit. Het is de bedoeling dat de kansrijke maatregelen een bredere navolging krijgen.

Partners en betrokkenen
- ZLTO
- Waterschap Aa en Maas
- Waterschap De Dommel
- Waterschap Brabantse Delta
- Provincie Noord-Brabant
- natuurterreinbeherende organisaties

Links:
www.brabant.nl
www.brabantsedelta.nl
www.dommel.nl
www.aaenmaas.nl
www.zlto.nl
www.alterra.nl

Contact:
Project Uitmijnen Fosfaat:
ZLTO Projecten, Janneke Zaneveld, T (0031) (0) 6 212 32 597
janneke.zaneveld@zlto.nl

Het Interreg IVa-project Interactief Waterbeheer is een Vlaams-Nederlands programma dat bestaat uit een twintigtal waterprojecten gericht op innovatieve oplossingen voor het voorkomen van overstroming, watertekort en watervervuiling.
Meer informatie:
www.interactiefwaterbeheer.eu.