Projecten

InWa beekrandenbeheer

Beekrandenbeheer in het stroomgebied van Dommel en Warmbeek

Doelstelling
Realisatie van een aaneengesloten bufferstroken tussen landbouwareaal en waterloop waardoor de biodiversiteit in de beekrand toeneemt en de waterkwaliteit in de waterloop verbetert.

Uitvoering
Het project speelt zich af in het stroomgebied van de Dommel en de Warmbeek, dat zich uitstrekt over de gemeenten Bocholt, Hamont-Achel, Hechtel-Eksel, Lommel, Neerpelt, Overpelt en Peer. Binnen dit gebied worden landbouwers gemotiveerd om 6 m brede grasstroken aan te leggen langs waterlopen in aaneengesloten gehelen. Op die manier creëren landbouwers een buffer die afspoeling van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen naar de waterlopen tegengaat.

Het project is een gemeenschappelijk initiatief van de watering de Dommelvallei, de provincie Limburg en de betrokken gemeenten. Het project wordt gecoördineerd door de watering De Dommelvallei.

In totaal verwacht de watering zo'n 30 km beekranden te kunnen realiseren. Het project ‘Beekrandenbeheer’ laat zien hoe landbouwers en waterbeheerders de handen in elkaar kunnen slaan om de kwaliteit van het oppervlaktewater te verbeteren.

Achtergrond
Aan een waterloop in Vlaanderen hangen verschillende lasten. Zo is er een bemestingsverbod van 5 meter, een gewasbeschermingsmiddelen- en grondbewerkingsverbod van één meter en natuurlijk de erfdienstbaarheid van de waterbeheerder. Eveneens heerst er een druk vanuit natuur op waterlopen en worden er in het decreet Integraal Waterbeleid oeverzones gedefinieerd.

Al deze factoren maken dat de strook vlak langs de waterloop minder interessant is voor landbouw en hebben het bestuur van de watering De Dommelvallei aangezet om naar economisch en ecologisch interessante alternatieven te zoeken.

Vrijwillige beheeroveeenkomst
Uit deze zoektocht bleek dat beheerovereenkomsten ‘perceelsrandenbeheer’ (VLM) de meeste mogelijkheden boden. Een beheerovereenkomst is een vrijwillige overeenkomst waarbij de landbouwer zich gedurende 5 jaar engageert om bepaalde maatregelen te nemen die de kwaliteit van het milieu, de natuur of het landschap ten goede komen.

De doelstelling van het beheerpakket ‘perceelsrandenbeheer’ is het tot stand brengen van een bufferstrook tussen de weiden of akkers enerzijds en waterlopen anderzijds. Deze bufferstroken, ook wel beekranden genoemd, zijn 6 tot 12 meter brede grasstroken die vrij zijn van bemesting en gewasbeschermingsmiddelen.

Bovendien mogen ze pas na 15 juni gemaaid worden. Voor het beheerpakket ‘perceelsrandenbeheer, natuur’ ontvangt de landbouwer een jaarlijkse vergoeding.

Fraaie groene linten
Door de aanleg van beekranden worden meerdere problemen tegelijk aangepakt. De waterkwaliteit verbetert door de verminderde afstroom van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. In deze bufferstroken kunnen planten zich volop ontwikkelen en dieren vinden er de nodige beschutting.

Waterlopen met beekranden vormen bovendien fraaie groene linten in het landschap. Tevens wordt rekening gehouden met praktische zaken zoals het onderhoud van de beken en de bereikbaarheid van de percelen.

Uitbreiding
Na een succesvol pilootproject in Peer werd het concept uitgebreid naar het volledige stroomgebied van de Dommel en de Warmbeek. Door de samenwerking tussen de watering De Dommelvallei, de provincie Limburg en de gemeenten Bocholt, Hamont-Achel, Hechtel-Eksel, Lommel, Neerpelt, Overpelt en Peer werd het mogelijk om een Interreg-project op te starten.

In het stroomgebied van de Dommel en de Warmbeek motiveert de watering landbouwers om beekranden af te sluiten. Op die manier wordt getracht aaneengesloten gebieden met beekranden te realiseren.

Betere biodiversiteit
De aaneengesloten bufferstroken die zo gevormd worden, bieden niet alleen voordelen voor de biodiversiteit en de waterkwaliteit, maar maken ook het beheer van de beekranden eenvoudiger. Bovendien komen de inspanningen, die nu meer zichtbaar zijn in het landschap, het imago van de landbouw ten goede.

Wegnemen vooroordelen en belemmeringen
Vele landbouwers kampen met een soort drempelvrees voor het aanleggen en beheren van beekranden. Vaak zien landbouwers deze beekranden als een bedreiging voor hun landbouwuitbating. Een degelijke informatie en sensibilisering kan in dit verband vele vooroordelen wegnemen.

Daarnaast ondervinden de landbouwers nog vele praktische problemen. Het betreft hier specifieke problemen, zoals ruimingsresten, afkomstig uit de waterloop, die door de waterbeheerder op de oevers worden gelegd, afrasteringen die verplaatst moeten worden of moderne machines die te breed zijn.

De watering probeert de drempel te verlagen door de eenmalige aanleg van de beekrand te verrichten, hulp te bieden bij de administratie en de coördinatie van het beheer van de beekrand op zich te nemen.

Samen met de landbouwer zoeken we naar een oplossing voor allerlei praktische problemen.
Daarnaast proberen we de projectmethodiek te promoten bij andere overheden en instellingen. Met dit project proberen we landbouwers actief te betrekken bij de bescherming van aanpalende waterlopen. Het afsluiten van beheerovereenkomsten is bovendien vrijwillig.

Partners en betrokkenen
Provincie Limburg (Vlaanderen)
Gemeente Bocholt
Stad Hamont-Achel
Gemeente Hechtel-Eksel
Stad Lommel
Gemeente Overpelt
Gemeente Neerpelt
Stad Peer

Links
www.beekranden.be
www.wateringdedommelvallei.be
Nieuwsbrief Beekrandenbeheer De Dommel (PDF, aug. 2011)

Contact:
Project Beekrandenbeheer in het stroomgebied van Dommel en Warmbeek:
Watering De Dommelvallei, Annelies Gorissen, Industrieweg 8 bus 2, 3990 Peer
T (0032) (0) 474 89 83 52 E annelies@beekranden.be

Het Interreg IVa-project Interactief Waterbeheer is een Vlaams-Nederlands programma dat bestaat uit een twintigtal waterprojecten gericht op innovatieve oplossingen voor het voorkomen van overstroming, watertekort en watervervuiling.
Meer informatie: www.interactiefwaterbeheer.eu